Ebt het Wijchense dialectlangzaam aan weg?

Afgelopen zomer kon u een artikel in de Wegwijs lezen over het Wijchense Praotpad. Een pad vanaf de bibliotheek dat helemaal doorloopt naar onder andere het centrum, waar je onderweg stenen tegenkomt met woorden uit Wijchen erop. Marion Willems deed jarenlang de rondleidingen van het pad en legde aan bezoekers de woorden uit. In gesprek met de Wegwijs vertelde ze over het pad en over het dialect.

Door Milan Sanders

Het Wijchense dialect wordt niet zoveel meer gesproken. In de tijd van Marion was dat wel anders. “Ik ben er echt mee opgegroeid. Bij ons thuis spraken ze Wijchens, want mijn ouders zijn hier ook beiden geboren en getogen, maar ook op de lagere school. Alle juffen en meesters kwamen hier vandaan. Deels werd ook in het gewone Nederlands gesproken, maar iedereen begreep het beter als ze het op zijn Wijchens uitlegden.”
Volgens de Wijchenaar was het vroeger ook heel anders als iemand in het dorp geen dialect sprak. “Wijchen was vroeger natuurlijk een stuk kleiner. Als er dan iemand was die hier kwam en gewoon algemeen beschaafd Nederlands sprak, zeiden wij altijd: ‘Ah, dat is zo’n deftige,’” vertelt ze lachend. “Dan moest je in ieder geval van hoge huizen komen als je erbij wilde horen.”

Tegenwoordig praat er bijna niemand meer dialect, ook op de basisscholen wordt er ‘gewoon’ Nederlands gesproken. Dat vindt Marion toch jammer. “Ze zeggen soms wel eens tegen mij dat we plat praten. Verkeerd woord om te gebruiken tegen de Wijchenaren hoor, in Nijmegen praten ze plat. Wij praten gewoon met een mooi dialect.”

Zelf praat ze nog wel veel Wijchens, vooral met iedereen die ze kent. “In bepaalde stukjes van Wijchen praten ze gelukkig nog dialect, bij mij in de buurt ook. Dus het bestaat gelukkig nog wel.”

Wel merkt Marion dat het vooral de oudere Wijchenaren zijn die nog dialect praten, bij de nieuwe generaties ebt het weg. Daarom is het Praotpad ook erg belangrijk. “Ik leerde vroeger mensen die woorden. Het was altijd erg leuk. Ik liet ze dan raden wat een woord betekende, dan was het antwoord natuurlijk bijna altijd fout.” Daarom hoopt de oud-rondleidster dat het pad snel vervangen wordt. “Je kan er heel veel mee, de rondleiding duurt ongeveer een uurtje, zorg ervoor dat de stenen duidelijk leesbaar zijn voor iedereen en laat het pad ten einde komen in het centrum, zodat mensen nog een drankje kunnen doen. Dan profiteert de horeca er ook van.”

Ook mag er van Marion een steen hier en daar anders gelegd worden, bijvoorbeeld bij Prikkers, waar een van de stenen onder een tafel van het terras ligt. “Dat is gewoon niet fijn, tijdens de rondleiding moesten we dan dat terras op, mensen storen en dan het woord behandelen. Dat kan veel makkelijker.”

Het favoriete woord van de geboren en getogen Wijchenaar vindt ze moeilijk te kiezen, dus noemt ze er een paar op. “Orig, wat vreemd betekent. Nussik, dat betekent zakdoek, en het hardst wordt er gelachen om nuilen, daarmee bedoelen ze zeuren.”

Marion hoopt, waarschijnlijk met een groot aantal andere Wijchenaren, dat het pad snel terugkomt en het dialect in leven zal blijven. “Zo’n wandeling over het Praotpad zorgt ook voor verbinding. Het was echt leuk om die rondleidingen te doen.” Mocht de kans zich, na het herstel van het pad, weer voordoen om de rondleidingen weer op te pakken, staat Marion daar dan ook zeker voor open.