Wijchen legt natuurgebied aan ter compensatie: "De das wordt flink verwend hier”
Op safari door het nieuwe
domein van de das
De das is inmiddels een bekende speler in verschillende dossiers rond ruimtelijke ontwikkeling in Wijchen. Wie wil bouwen, krijgt vroeg of laat met de beschermde diersoort te maken. Om Wijchen-West van de grond te krijgen, werd aan de overzijde van de nieuw te verrijzen woonwijk een natuurcompensatiegebied ingericht. Hoe ziet zo’n gebied er eigenlijk uit? De redactie trok de laarzen uit de kast en maakte een rondje over het terrein met wethouder Geert Gerrits en projectmanager Roger Jakobs.
Door Lars Regeer
Het landschap oogt nog jong. De grond is drassig, jonge aanplant steekt voorzichtig boven het gras uit en hier en daar glinstert water in ondiepe poelen. We staan in het nieuw aangelegde natuurcompensatiegebied, dat ligt ingeklemd tussen de A326, het spoor en de Drutenseweg. Maar eenmaal tussen de bomen en struiken voelt het verrassend rustig.
Jakobs, die door de gemeente is ingehuurd om de aanleg van het gebied te begeleiden, wijst onderweg op verschillende plekken. Vrijwel elk onderdeel is bewust aangelegd. "De jonge boompjes daarginds moeten op termijn uitgroeien tot hagen. Dassen gebruiken zulke lijnen in het landschap als oriëntatiepunt," vertelt de projectmanager. Bovendien komen er vruchtdragende planten die voedsel leveren, rasters om te voorkomen dat de dieren de weg oplopen en andere landschapselementen. “De das wordt flink verwend hier,” zegt Gerrits terwijl zijn laarzen diepe afdrukken achterlaten in de zachte bodem.
Kunstmatige burcht
Even verderop stoppen we bij een lichte verhoging in het terrein, een nieuw aangelegde dassenburcht. Jakobs wijst naar een dunne stok die schuin uit de grond steekt. “Zie je die? Zo controleren ecologen of een das de burcht gebruikt. Als de stok verschoven is, weten we dat er activiteit is geweest. En dat is hier inmiddels het geval.”
Niet ver daarvandaan ligt de oorspronkelijke burcht, zichtbaar in het talud van de Drutenseweg. Dassen graven graag in zandgrond, vertelt hij, maar dat kan ook problemen opleveren. “Ze verzetten enorme hoeveelheden grond. Als ze dat bij infrastructuur doen, kan dat schade veroorzaken. Met deze nieuwe burcht hopen we dat ze liever hier gaan zitten dan in het talud.”
21 hectare
Momenteel beslaat het gebied ongeveer 5,7 hectare. Uiteindelijk moet dat uitgroeien tot 21 hectare natuur. Dat is best groot, maar volgens Gerrits is die ruimte nodig. “Dassen leven in families en verdedigen hun territorium, zo weet ik inmiddels na meerdere gesprekken met Das & Boom. In deze omgeving leeft een familie die gebruikmaakt van drie tot vier burchten."
Wettelijke verplichting
De aanleg van het gebied vloeit voort uit de Wet natuurbescherming. Wie natuur aantast, moet die elders compenseren. Jakobs: “Op de plek waar straks Wijchen-West komt, lag het voedselgebied van de das. Dat verlies moet je compenseren. Met rekenmodellen is bepaald hoeveel hectare nodig is en een gebied ingericht met elementen waar, naast de das, nog veel meer diersoorten van profiteren. Dat is een behoorlijk proces geweest. We hebben drie jaar ecologisch onderzoek gedaan voordat we de ontheffing bij de provincie aanvroegen."
Hoofdpijndossier
Voor de gemeente is het project geen kleine opgave. De totale investering ligt rond de twee miljoen euro. Daarnaast spelen er onderzoeken, grondverwerving en overleg met verschillende partijen. “Dit is echt bepalend geweest voor de snelheid waarmee we Wijchen-West kunnen realiseren. Natuurcompensatie moet namelijk eerst zijn aangelegd voordat je verder kunt," vertelt Gerrits. De gemeente voerde daarom gesprekken met onder meer Das & Boom en Natuur Wijchen. “Daar zit veel kennis, maar ook andere ambities. Als gemeente moet je dan de balans bewaken. Je wilt het goed doen voor de natuur, maar tegelijkertijd niet uit de bocht vliegen met gemeenschapsgeld.”
Masterplan voor de das
De das duikt in Wijchen regelmatig op bij ruimtelijke projecten, zoals rond het azc en de Havenweg-Leemweg. Volgens de wethouder is dat eigenlijk niet verrassend. “Dassen zitten hier al honderden jaren. Bergharen stond vroeger zelfs bekend als de dassenhoofdstad van Europa. Ze houden van hogere zandgronden in combinatie met natte graslanden. Daar hebben we er hier nogal wat van."
"Sinds Wijchen-West is bij ons het besef ontstaan dat we met alle ruimtelijke opgaven die we hebben dreigden vast te lopen. We merkten dat we bij elk project weer tegen hetzelfde probleem aanliepen. Dat kun je niet blijven oplossen op projectniveau, op een gegeven moment is de ruimte gewoon op.”
Daarom werkt de gemeente nu aan een groter plan: het zogeheten ‘Masterplan voor de das’. Hierbij wordt samen met omliggende gemeenten gewerkt aan een betere ecologische verbindingszone tussen Heumen en Horssen. Gerrits: “Er zitten nu nog allerlei gaten in die zone. Door gebieden beter met elkaar te verbinden, ontstaat een groter leefgebied." Het idee is dat dassen die nu dicht bij bebouwing leven, een aantrekkelijker alternatief krijgen. “Neem de ‘stadsdas’, die straks tussen woningbouw en sportvelden zit bij de Havenweg-Leemweg. Die willen we verleiden om richting dit soort gebieden te trekken. Zelfs het ministerie volgt dit plan met belangstelling.”
Wanneer is het genoeg?
De wandeling eindigt bij de rand van het terrein, waar de rust weer plaatsmaakt voor voorbijrijdend verkeer. Voorlopig oogt het gebied nog open, maar over een paar jaar moet het zijn uitgegroeid tot een volwaardige plek waar de das goed kan vertoeven.
Blijft er nog één vraag over: wanneer heeft de das genoeg ruimte? Gerrits lacht bij die vraag. "Daar kan ik wel een mening over hebben, maar uiteindelijk hebben we ons gewoon aan de wet te houden. De dassenpopulatie is hersteld en we zien ook dat organisaties als Das & Boom bereid zijn om mee te denken. Dat helpt. Net als dat wij het serieus hebben opgepakt en niet hebben gebagatelliseerd. Dan kom je verder." Met het huidige plan, zegt hij, moet een duurzame oplossing zijn gevonden voor de das, "zodat we verder kunnen met andere belangrijke maatschappelijke opgaven."
