Leur krijgt hoofdrol tijdens Open Monumentendag

Wie door Leur rijdt, ziet een dorp dat weinig van zijn geschiedenis heeft prijsgegeven. Het middeleeuwse wegen- en lanenpatroon liggen er nog, de motte en de maalderij herinneren aan vroeger en achter de gevels schuilt nog veel meer. Tijdens de Open Monumentendag krijgt de heerlijkheid Leur dit jaar extra aandacht.

Door Lars Regeer

Het gesprek over Open Monumentendag kan bijna niet op een toepasselijkere plek plaatsvinden: Huis te Leur. Hugo van Capelleveen loopt met de koffiepot van de keuken naar de tafel en schenkt de kopjes bij. Door het raam achter hem is de watertoren tussen de bomen te zien. In het huis uit 1778 lijkt de tijd even stil te hebben gestaan. Maar lang duurt die stilte niet. Aan tafel gaat het al snel over wat er in Leur nog staat, wat verdwenen is en welke sporen van het verleden nog zichtbaar zijn.

Van Capelleveen kent die geschiedenis van dichtbij. Hij werd geboren en groeide op in Leur en werkt al zijn hele leven in de monumentenzorg. Sinds 1998 woont hij in Huis te Leur, waar hij voor de Van Verschuers over waakt. Aan tafel zitten ook Gerard Hendriks, oud-voorzitter van de Monumentencommissie van de gemeente Wijchen, en Nicole Janssen, betrokken bij de organisatie van de Open Monumentendag in Wijchen.

Dat Leur dit jaar extra aandacht krijgt, is eigenlijk vanzelf ontstaan. Hendriks verzorgde al langer historische rondleidingen door Wijchen en besloot daar enkele weken geleden Leur aan toe te voegen. “Leur is een cultuurhistorische parel. Dat mocht dus wel wat extra aandacht krijgen, vond ik. En blijkbaar meer mensen met mij, want de rondleidingen zitten tot nu toe telkens vol,” vertelt Hendriks. Janssen zag daarin een kans om het dorp tijdens Open Monumentendag voor het voetlicht te brengen. Leur krijgt dit jaar de hoofdrol. Van Capelleveen werd gevraagd om in de kerk het grotere historische verhaal te vertellen.

Onder de titel ‘Een klein dorp met een rijke geschiedenis’ neemt hij bezoekers mee door verschillende eeuwen Leur. De Romeinen komen voorbij, net als de heerlijke rechten, die eeuwenlang bepalend waren voor de positie van het dorp, en de poging om van Leur een protestantse enclave te maken.

En dan is er nog het water. De watersnood van 1926 staat bij veel mensen nog in het geheugen gegrift, maar het was zeker niet de eerste keer dat Leur onder water kwam te staan. “Eeuwen eerder stond het water in de kerk al ongeveer een meter hoog,” vertelt Van Capelleveen.
Leur kende ook perioden van bedrijvigheid. Er waren onder meer een maalderij, een zuivelfabriek en een olieslagmolen. Vooral met de komst van de familie Van Balveren in 1648 ging het stroomopwaarts met het dorpje. Leur ontwikkelde zich tot een landgoed met bossen, huizen, boerderijen en plantages. Veel van die geschiedenis is nog altijd in het landschap terug te zien.

Volgens Van Capelleveen is vooral de gaafheid van het dorp bijzonder. “Het oude wegen- en lanenpatroon liggen hier nog. Het is goed bewaard gebleven. Dat komt doordat het lange tijd in particulier bezit is geweest.”

Na de lezing gaat het verhaal buiten de kerk verder. Hendriks neemt bezoekers mee langs bekende en minder bekende monumenten in het dorp. “Ik neem de mensen mee naar de kruimels die Hugo overlaat,” zegt hij met een knipoog. “Naast bekende plekken als de motte en de maalderij zijn ook minder voor de hand liggende elementen, zoals een transformatorhuisje en een verkeersbord, aangewezen als monument.”

De kerk van Leur opent zaterdag 12 september om 12.30 uur. Een half uur later verzorgt wethouder Twan van Bronkhorst het openingswoord, waarna Van Capelleveen om 13.15 uur zijn lezing geeft. Daarna kunnen bezoekers in de maalderij terecht voor een hapje en drankje, voordat Hendriks hen tijdens een rondleiding door het dorp meeneemt langs de sporen van de geschiedenis.

Naast Leur zijn op zaterdag 12 en zondag 13 september nog andere monumenten in de gemeente Wijchen te bezoeken. In totaal doen zestien monumenten mee aan Open Monumentendag. Het volledige overzicht is te vinden via openmonumentendag.nl